Stereotypen/vooroordelen

‘Geschiedenis dicteert onze gevoelens’

Link naar website de standaard
28/03/2014 | Evita Neefs
Woorden en beelden die in onze ogen onschuldig of grappig lijken, verbergen voor Afro-Amerikanen niet zelden ‘historische littekens’.
Amerikaanse media haalden zwaar uit naar deze grap in De Morgen. twitter 2 FOTO’S
‘Belgium Atones for Racist Obama Caricatures With Racist Giant Cookie’ (België probeert racistische karikaturen van Obama goed te maken met een gigantische racistische koek), kopte het tijdschrift New York op zijn website. De beelden uit De Morgen van de Obama’s als apen verspreidden zich als een lopend vuurtje via blogs en twitter. Zelfs actrice Mia Farrow tweette haar mening: de Belgen zouden die krant moeten opdoeken wegens racisme.
Veel Belgen reageerden vol ongeloof: waarom al die heisa? Het is allemaal wellicht onschuldig bedoeld. Zeker de speculaas. Een bakker gaat toch niet fier zijn kunstwerk op de ambassade afgeven met de stiekeme bedoeling de Amerikaanse president te beledigen. Neen, maar beelden en voorstellingen waar een blanke Europeaan geen graten in ziet, kunnen bij een Afro-Amerikaan een lang en pijnlijk verleden oproepen. Ooit werden die immers gebruikt om zwarten heel bewust te ontmenselijken.
‘Geschiedenis dicteert onze gevoelens’, zegt de zwarte schrijfster Ethel Morgan Smith aan de telefoon vanuit Morgantown, West-Virginia. Die culturele connotaties zijn voor een buitenstaander niet altijd herkenbaar. ‘Maar als we willen samenleven, moeten we elkaars perspectief leren begrijpen’, zegt ze, ‘ook al vergt dat een inspanning.’
Stereotiepe afbeeldingen van De Ander kleuren onbewust onze houding tegenover die Ander. In The New York Times, die eergisteren een artikel wijdde aan de foto’s in De Morgen, sprak Shannon Pfohman van het in Brussel gevestigde European Network Against Racism over ‘de normalisering van haat’.
Wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat mensen die er prat op gaan geen spatje racisme in zich te hebben, desondanks diep in hun onderbewustzijn racistische gedachten koesteren. De grote boosdoener is de brede culturele omgeving: de media, literatuur, film, spelletjes … die stereotiepen verspreiden. Dat geldt trouwens niet alleen voor etnische groepen, ook vrouwen, holebi’s en ouderen zijn er het slachtoffer van.
De Belgisch-Amerikaanse psycholoog Paul Verhaeghen waarschuwde bij het verschijnen van zijn studie in het British Journal of Social Psychology dat ‘er een goede reden is voor politieke correctheid. Stereotiepen worden best gemeden, anders gaan de mensen ze zich eigen maken.’
Watermeloen
Een zwarte afbeelden als aap of een banaan naar zijn hoofd gooien is weinig subtiel. Maar wat te denken van een getrukeerd beeld van de Obama’s die watermeloen eten? ‘Watermeloen en fried chicken zijn bij uitstek zuiderse gerechten en roepen pijnlijke stereotiepen van zwarte Amerikanen als luie nietsnutten op’, zegt Smith.
Het beeld refereert aan de klacht van de blanke slavenhouders dat als zij even niet opletten, hun zwarte landarbeiders lui in het veld lagen, zich te goed doend aan meloenen. Of aan hun dikke, weinig dynamische kokkin, die een kippenbout verorberde in plaats van te werken. ‘Tot op vandaag weigeren veel Afro-Amerikanen watermeloen of fried chicken te eten.’
Maar wat als het aanstootgevende beeld of gebruik wortelt in de volkscultuur van een andere groep? Zoals Zwarte Piet. Moet die groep haar tradities dan opgeven, ook al hebben die niet de minste kwade bedoelingen? ‘Maar moet erfgoed of traditie ons kwetsen?, vraagt Smith. ‘De gebruikers van die beelden en figuren zouden er goed aan doen eens in de huid van de afstammelingen van slaven te kruipen.’
‘Traditie is ook het argument van de eigenaar van de Washington Redskins om de naam van zijn voetbalploeg niet te veranderen. ‘Ik kan 81 jaar geschiedenis niet zomaar overboord gooien’, vindt Daniel Snyder. Voor hem is het een oude traditie en zijn de fans gehecht aan de naam. Met racisme heeft het niets te maken.
Voor American Natives is ‘Roodhuiden’ echter een zwaar beladen term. ‘Door het gebruik van indiaanse mascottes, namen en logo’s wordt onze cultuur geromantiseerd’, legde Mark Denning uit Milwaukee, die half Oneida en half Menominee is, onlangs uit in deze krant. ‘We worden niet gezien als echte mensen.’
Voor de leden van de First Nations zelf is het misbruik van hun symbolen nefast: het scheept hen op met een laag zelfbeeld. En aan niet-indianen geeft het de indruk, aldus de beroepsvereniging van Amerikaanse psychologen, dat het aanvaardbaar is om etnische minderheden minachtend te bejegenen.
Aanstootgevend voor Afro-Amerikanen vindt Smith ook de ‘slavenmarkten’ die vaak op studentenfeesten worden georganiseerd om geld in te zamelen voor een of ander doel.
Afbeeldingen van president Obama met een strop om zijn nek zijn al evenmin uitingen van gewone politieke onenigheid. Met een strop werden zwarten in het gesegregeerde Zuiden bij de minste – vermeende – misstap gelyncht.
Wat de kabouter is voor de Vlaamse voortuin, is de zwarte lawn ¬jockey voor de Amerikaanse. De plaasteren zwarte man in de uitrusting van een paardenmenner heeft meestal erg uitgesproken trekken: krulhaar, uitpuilende ogen, dikke rode lippen, een platte neus… Dat op zich is al weinig kies. Ook hier zit bovendien een pijnlijke geschiedenis achter. Zwarten werd verboden paard te rijden, tenzij ze een zware belasting betaalden – waarvoor ze gewoonweg het geld niet hadden. Nochtans hadden de blanken met paarden van de zwarten leren omgaan met de dieren.
Hetzelfde verhaal met de black minstrel shows. Zwarte artiesten konden het zout op hun brood niet verdienen, maar blanke cabaretiers die hun gezichten zwart schilderden, overdreven met hun ogen rolden, wat mankten en in hun haar krabden als een oerdomme sukkel, werden tot lang in de jaren vijftig veelgevraagd en goed betaald.
Welfare Queen
Overduidelijk racistisch taalgebruik is niet langer ‘bon ton’ in de VS. Het woord nigger is gebannen. Subtielere boodschappen hebben de plaats van het N-woord ingenomen. Zo is het thema ‘ras’ sinds de jaren veertig van de vorige eeuw versmolten met andere politieke thema’s, die er voor buitenlanders op het eerste gezicht niets mee te maken hebben. Dat is op de eerste plaats welfare (bijstand), en nauw daarmee verbonden de rol van de overheid en herverdeling via belastingen.
Amerikanen kennen die code¬taal, die sinds Richard Nixons ¬Southern Strategy wordt gebruikt om het diepe ongenoegen van de blanke arbeidersklasse (over de veranderingen in hun land en in de wereld) aan te boren. Zoals Nixons adviseur John Ehrlichman het uitdrukte: ‘Zo moet de kiezer tegenover zichzelf niet toegeven dat hij aangetrokken wordt door een racistische boodschap’.
Daarom werd de suggestie van de Republikeinse presidentskandidaat Newt Gingrich dat ‘zeer arme kinderen’ uit de inner cities aan het werk zouden moeten worden gezet als klusjesman of poetsvrouw in hun school, om hen werkethiek bij te brengen, door veel Europeanen als een interessante suggestie beschouwd. Ook van zijn blanke Amerikaanse publiek kreeg Gingrich een staande ovatie.
Voor hen greep hij terug naar het symbool dat door president Ronald Reagan werd gebruikt: de Welfare Queen, die geen echtgenoot wil, omdat ze anders haar uitkering verliest. De zwarten wisten dat het over hen ging, ook al werden ze niet vernoemd: ‘zeer arme kinderen in de inner cities’, dat zijn statistisch gezien nu eenmaal overwegend niet-blanke kinderen. En waarom zouden hun kinderen zich zo moeten vernederen? De ‘subtiele’ verwijzing van Ging¬rich was in Amerikaanse oren overduidelijk.
In 2008 doken posters op van Obama als The Joker. In Europa dachten velen aan een marketingstunt van een merk. In de VS wist iedereen meteen welke gevoelens daarmee bespeeld werden: het verwees naar Obama’s vreemdheid, naar voodoo en duistere krachten. Een jaar later verschenen affiches van president Obama met nazi-symbolen of uitgedost als Hitler. Al sinds de jaren dertig wordt de toekenning van gelijke rechten aan zwarten geassocieerd met de totalitaire staat en met socialisme. Hier werd niet zozeer naar zijn eigen huidskleur verwezen, dan wel naar het beleid dat men dacht dat hij zou voeren.
‘Historische littekens’, noemt Smith die ogenschijnlijk onschuldige woorden en beelden, waarachter diepe pijn en grove beledigingen schuilen.
Die beelden werden ooit heel bewust gebruikt om zwarten te ontmenselijken
‘Zo moet de kiezer niet toegeven dat hij aangetrokken wordt door een racistische boodschap’
Evita Neefs

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s